نفس های آخر هنرها و صنایع دستی منطقه بجستان

بافه ها بخش مهمی از صنایع دستی ایران هستند. بافه هایی که گاهی با ساده ترین ابزارهای ممکن و پیش پا افتاده ترین مواد اولیه تهیه می شوند و جزو ارزشمندترین صنایع دستی کشور قرار می گیرند.

از دیرباز تولیدات هنری و صنایع دستی منحصر بفرد نقش پر اهمیتی در اقتصاد استان‌ خراسان داشته اند.  قالی‌بافی، ابریشم‌کشی، شعربافی، نمدبافی، پوستین‌دوزی ، سفال‌گری، سبد و حصیربافی ، برک بافی و گلیم بافی و… از مهمترین صنایع دستی به شمار می رود که منطقه ما و اطراف ما از بیگانه با این هنرها نیستند و چه بسا در کشور حرفی برای گفتن دارند. مثلا در گذشته بَرَک ، قالی و گلیم های بجستان در کشور از آوازه بسیاری برخوردار بوده به طوری که در سفرنامه های ادبی تاریخی متعددی از این محصولات و هنرهای منجصر بفرد حرف به میان آمده. یکی از روستاهای زیبای تاریخی که یکی از مهمترین روستاهای هدف گردشگری استان هم هست روستای زیبای مزار است.

وجود هنرهای سنتی و صنایع دستی از جمله پارچه بافی، چادربافی، حوله بافی، برک بافی و همچنین ثبت موضوعات فرهنگی فن و هنر سبد بافی ( ترکه بافی ) – به شماره ۸۳۲ و فنون شيره گيري انگور – به شماره ۸۳۶ در تاریخ ۴/۱۱/ ۹۱ در فهرست میراث ناملموس کشورکه نشأت گرفته از فرهنگ مردم ساکن در این روستا می باشد، مؤید غنای عنصر میراثی این منطقه تاریخی است. هنرگلیم بافی و سبدبافی ازهنرهای بسیار کهن و قدیمی مزار بوده،  هنر ماندگاری که در گذشته محصولات آن نقش مهمی در زندگی روزمره مردمان آن روزها ایفا می کرده ولی امروزه بیشتر شاید جنبه تزئیناتی و تشریفاتی از زندگی های مدرن امروزی داشته و بیشتر برای تزیین ، جهیزیه عروس و… مورد استفاده قرار می گیرد.

 

به همین بهانه در این شماره از  بجستان جوان با یکی از هنرمندان مطرح صنایع دستی مزار گفتگویی صمیمانه داشتیم که به شرح ذیل می آید:

واردخانه سلیمانی که می شوی حیاطی باصفاکه درکنارآن ساقه های گندم قراردارد.دراین جاازدنیای مدرن وصنعتی ودستگاه های پیشرفته خبری نیست.خانم خیرالنساء سلیمانی متولدسال ۱۳۳۷ از اهالی روستای مزار که ۱۱سال است مشغول به انجام هنرگلیم بافی وسبدبافی است وباعشق وعلاقه ای که به این هنرداردتمام مشکلات راپشت سرگذاشته ،همچنان درکارخودپایداروامیدواراست .

 

او مانند سایر صاحبین ذوق و هنر، با خلاقیت و ابداع نقش های گلیم توانسته نقوش بی نظیری درهنرهای سنتی خودعرضه کند. او در ابتدا از شروع کارش می گوید: ازسال ۱۳۵۰شروع به کارکرده درزمان های قدیم این هنررا از مادر و مادربزرگ اش آموخته و دستگاه مخصوص کارگلیم بافی را نیز از همان زمان به یادگار دارد. در کار هنر گلیم بافی دختران خانم سلیمانی  نیز همکاری می کنندو علاقه زیادی به هنرهای سنتی دارند.خانم سلیمانی سوادکافی ندارد ولی نکته جالب توجه اینکه اکثرنقشه ها و طرح های گلیم را خودش طراحی می کند  از ایشان در مورد تولید هنرگلیم بافی و سبدبافی می پرسیم: برای کارگلیم بافی ابتدا طرح را روی نقشه کشیده و سپس رنگ های مختلف را که معمولاً کلاف های کاموا می باشدآماده می کنند و سپس چله کشی را انجام داده وشروع به دوخت گلیم می کنند برای سبد بافی هم ابتدا ساقه های گندم را در پارچه نم دار قرار داده و هنگامی که ساقه ها نرم شدند شروع به کارمی کنند و سبدهای زیبایی را درست می کنند و درآخربا کاموا طرح های سنتی هم انجام می دهند. وسایلی که باگلیم درست می کنند بیشتر کیف دستی ،کیف تبلت و موبایل، جامدادی  و کیف برای چوپان ها که دربیابان استفاده می کنند و بسیار وسایل تزئینی دیگر می باشد. سلیمانی از هنرسنتی دیگری هم یاد کرد ساخت اسپند تزیینی که نوعروسان بیشترمی خرند.

 

درلابه لای حرف های سلیمانی نکته جلب توجه این بود هرچه سن شان بالامی رود حافظه شان نیز بیشترمی شود و اینکه هیچ وقت پولی برای خرید ساقه گندم نداده اند. بیشترکسانی که گندم می کارند بعد از برداشت محصول برایش ساقه گندم می آوردند و ایشان چون آنها رایگان ساقه ها را به او داده اند سبد بافته و به آنها هدیه می دهد. سلیمانی می گوید: خریدار ندارندو اگر کسی سفارش بدهد برایشان انجام می دهد.  اکثرخانم های روستای مزار را به صورت رایگان آموزش داده و قبلاکارگاه نیز داشته است و افرادی از خود روستا و شهرستان بجستان برای آموزش می رفتند. سوالی که درلابه لای حرفهایم از سلیمانی پرسیدم این بودکه پولی که با فروش گلیم یا سبد بدست می آوریدرا برای خودتان پس اندازمی کنید یا در اختیارخانواده قرارمی دهید؟ گفتندمن همیشه پولی که بدست می آورم را با خانواده تقسیم می کنم وحساب شخصی ندارم.

 

حرف پایانی: سلیمانی ازاین گله مندبودکه در شهر خریدار نیست وکارهایی که درست می کنند هر چند اندک فرزندانشان درتهران می فروشند و زحمات زیادی می کشند از مسئولین تقاضا دارندکه به این هنرماندگارتوجه کنند.

صنایع دستی به عنوان گنجینه ای ازفرهنگ وتمدن قومی جزئی ازهویت یک ملت است وهنرمندان این خطه باتواضع به دلیل عشق وعلاقه که به هنرشان دارندناملایمتی های بسیاردرمسیرشان راتحمل می کنند.



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *